Ο Φόρος Καυσίμων, το Κόστος της Πολιτικής Αδράνειας και η Εναλλακτική

Πόλεμος στο Ιράν. Το πετρέλαιο διπλασιάζεται. Ο πληθωρισμός ανεβαίνει. Και η ελληνική κυβέρνηση λέει: δεν μπορούμε να μειώσουμε τους φόρους στα καύσιμα - είναι υπερβολικά ακριβό, ωφελεί τους τουρίστες και είναι άδικο.

War in Iran. Oil doubles. Inflation rises. And the Greek government says: we cannot cut fuel taxes - it's too expensive, it benefits tourists, and it's unfair.

Καθεμία από αυτές τις ενστάσεις είναι ορθή. Όμως απαντούν στο λάθος ερώτημα.

Each of those objections is correct. But they answer the wrong question.

Το σωστό ερώτημα δεν είναι «μπορούμε να αντέξουμε οικονομικά να παρέμβουμε;». Είναι: «μπορούμε να αντέξουμε οικονομικά να μην παρέμβουμε;»

The right question is not "can we afford to intervene?" It is: "can we afford not to?"

I. Το Κόστος της Αδράνειας

I. The Price of Doing Nothing

Όταν ανεβαίνουν οι τιμές του πετρελαίου, η ζημιά δεν μένει στην τιμή αντλίας. Διαχέεται σε όλη την οικονομία.

When oil prices rise, the damage does not stay at the pump. It cascades.

Η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα έχει ποσοτικοποιήσει αυτή την αλυσίδα επιδράσεων: μια διατηρήσιμη αύξηση 1% στις τιμές πετρελαίου μειώνει το δυνητικό προϊόν της ζώνης του ευρώ κατά 0.02% μεσοπρόθεσμα. Μια αύξηση 10% προσθέτει 0.1 έως 0.2 ποσοστιαίες μονάδες στον γενικό πληθωρισμό καταναλωτή. Τα στοιχεία του Μαρτίου 2026 επιβεβαιώνουν σε γενικές γραμμές αυτές τις εκτιμήσεις: το πετρέλαιο αυξήθηκε περίπου κατά 50% και ο ΔΤΚ της ευρωζώνης ανέβηκε από 1.9% σε 2.5%.

The European Central Bank has quantified this chain: a sustained 1% increase in oil prices reduces euro area potential output by 0.02% over the medium term. A 10% increase adds 0.1 to 0.2 percentage points to headline consumer inflation. The March 2026 data broadly confirms these estimates: oil rose approximately 50% and eurozone CPI climbed from 1.9% to 2.5%.

Για την Ελλάδα - μια οικονομία εισαγωγέα πετρελαίου, όπου οι φόροι στα καύσιμα αποφέρουν €6.4 δισ. ετησίως, ο τουρισμός αντιστοιχεί στο ένα τέταρτο του ΑΕΠ και η εφοδιαστική αλυσίδα τροφίμων, κατασκευών και γεωργίας βασίζεται στο ντίζελ - αυτή η διάχυση έχει άμεσες δημοσιονομικές συνέπειες.

For Greece - an oil-importing economy where fuel taxes generate €6.4 billion per year, tourism is a quarter of GDP, and the logistics chain for food, construction, and agriculture runs on diesel - this cascade has direct fiscal consequences.

Οι υψηλότερες τιμές πετρελαίου περιορίζουν την οικονομική δραστηριότητα. Η χαμηλότερη δραστηριότητα σημαίνει μικρότερη φορολογική είσπραξη. Το κράτος δεν επιλέγει να χάσει αυτά τα έσοδα. Τα χάνει αυτόματα.

Higher oil prices reduce economic activity. Reduced activity means lower tax collection. The government does not choose to lose this revenue. It loses it automatically.

Πόσα; Αυτό εξαρτάται από το πού θα σταθεροποιηθεί το πετρέλαιο. Ο Paul Krugman, γράφοντας στο Substack του στις 31 Μαρτίου, μοντελοποίησε έναν πίνακα 3×3 με εκβάσεις τιμών πετρελαίου, με βάση τη σοβαρότητα της διαταραχής στην προσφορά και την ελαστικότητα της ζήτησης. Το εύρος του: από $99 στο χαμηλό άκρο έως $372 στο ακραίο σενάριο. Αναλυτές της Bank of America, της Macquarie και της EIA τοποθετούν το πιθανό εύρος για τους επόμενους δύο μήνες στα $95–150.

How much? That depends on where oil settles. Paul Krugman, writing on his Substack on March 31, modelled a 3×3 matrix of oil price outcomes based on supply disruption severity and demand elasticity. His range: $99 at the low end to $372 at the extreme. Analysts at Bank of America, Macquarie, and the EIA see $95–150 as the likely range for the next two months.

Χρησιμοποιώντας τις παραμετροποιήσεις της ΕΚΤ και συντηρητικές παραδοχές σταδιακής εκδήλωσης κατά το πρώτο έτος, εκτιμούμε την παθητική απώλεια φορολογικών εσόδων του ελληνικού κράτους στα ακόλουθα σενάρια:

Using the ECB's calibrated parameters and conservative year-1 phasing assumptions, we estimate the Greek government's passive tax revenue loss across these scenarios:

Τα εύρη αντανακλούν σταδιακή εκδήλωση 20–40% κατά το πρώτο έτος της τετραετούς επίδρασης της ΕΚΤ στο επίπεδο του ΑΕΠ. Η ΕΚΤ δεν προσδιορίζει τη δυναμική του πρώτου έτους· τα συνήθη μακροοικονομικά υποδείγματα υποδεικνύουν ότι το 20–40% είναι ένα εύλογο εύρος. Όλες οι λοιπές παράμετροι προέρχονται από την ΕΚΤ.

Ranges reflect 20–40% year-1 phasing of the ECB's 4-year GDP level effect. The ECB does not specify year-1 phasing; standard macro models suggest 20–40% is a reasonable range. All other parameters are ECB-sourced.

Δεν πρόκειται για προβολές του τι θα δαπανήσει το κράτος. Πρόκειται για εκτιμήσεις του τι δεν θα καταφέρει να εισπράξει - έσοδα που, υπό κανονικές τιμές πετρελαίου, θα είχαν εισρεύσει αλλά δεν θα εισρεύσουν, επειδή η οικονομία συρρικνώνεται.

These are not projections of what the government will spend. They are estimates of what it will fail to collect - revenue that would have arrived under normal oil prices but will not, because the economy contracts.

II. Τι Θα Μπορούσε να Αγοράσει Αυτό το Ποσό

II. What That Money Could Buy Instead

Το κράτος βρίσκεται αντιμέτωπο με το ίδιο δημοσιονομικό κενό σε κάθε περίπτωση. Το ερώτημα είναι αν θα το αφήσει να δημιουργηθεί παθητικά - μέσω μιας συρρίκνωσης του ΑΕΠ που πλήττει τους πάντες - ή αν θα το αντιμετωπίσει ενεργητικά με μια πολιτική που μεταφέρει το βάρος προς εκείνους που έχουν μεγαλύτερη δυνατότητα να το αντέξουν.

The government faces the same fiscal hole either way. The question is whether to let it form passively - through GDP contraction that hurts everyone equally - or to fill it actively with a policy that directs the pain toward those most able to bear it.

Ας εξετάσουμε μια προοδευτική επιστροφή φόρου στα καύσιμα. Ο συντελεστής ΕΦΚ παραμένει στα €0.700/λτ. (βενζίνη) και €0.410/λτ. (ντίζελ). Η τιμή αντλίας παραμένει εκεί όπου τη διαμορφώνει η αγορά. Όμως οι δικαιούχοι κάτοικοι - με επαλήθευση μέσω της υφιστάμενης υποδομής Taxisnet/Fuel Pass, η οποία ήδη εξυπηρετεί 2.8 εκατ. δικαιούχους - λαμβάνουν εκ των υστέρων επιστροφή φόρου προσαρμοσμένη στο εισόδημά τους.

Consider a progressive fuel-tax refund. The excise rate stays at €0.700/l (petrol) and €0.410/l (diesel). The pump price stays at whatever the market dictates. But eligible residents - verified through the existing Taxisnet/Fuel Pass infrastructure that already processes 2.8 million beneficiaries - receive an ex-post refund calibrated to their income.

Με σημείο αναφοράς τον μέσο φόρο καυσίμων στην ΕΕ (€0.91/λτ. σταθμισμένος, βάσει στοιχείων Eurostat/Euronews του Μαρτίου 2026):

Using the EU average fuel tax (€0.91/l weighted, per Eurostat/Euronews data from March 2026) as the benchmark:

• Το χαμηλότερο 20% των νοικοκυριών (εισοδηματικά) λαμβάνει επιστροφή που φέρνει τον πραγματικό φόρο καυσίμων στο 70% του μέσου όρου της ΕΕ
• The lowest-income 20% of households receive a refund that brings their effective fuel tax to 70% of the EU average
• Το μεσαίο εισοδηματικά 20% φθάνει ακριβώς στον μέσο όρο της ΕΕ - ούτε περισσότερο ούτε λιγότερο
• The middle 20% are brought to the EU average - no more, no less
• Το υψηλότερο εισοδηματικά 20% δεν λαμβάνει τίποτε και απορροφά πλήρως την τιμή της αγοράς
• The highest-income 20% receive nothing and absorb the full market price

Όμως το αποτέλεσμα δεν είναι το ίδιο.

But the outcomes are not the same.

III. Γιατί Δεν Μειώνουμε Απλά τον Φόρο;

III. Why Not Just Cut the Tax?

Τρεις λόγοι:

Three reasons:

Πρώτον, το ντίζελ δεν μπορεί να μειωθεί. Ο ΕΦΚ του ντίζελ στην Ελλάδα (€0.410/λτ.) βρίσκεται μόλις €0.08 πάνω από το ελάχιστο όριο της ΕΕ (€0.330/λτ., Οδηγία 2003/96/ΕΚ). Μια ουσιαστική οριζόντια μείωση θα παραβίαζε αυτό το κατώφλι. Το ντίζελ αντιστοιχεί στο 55% της κατανάλωσης οδικών καυσίμων στην Ελλάδα. Μια στοχευμένη επιστροφή φόρου παρακάμπτει πλήρως αυτό το πρόβλημα - ο συντελεστής ΕΦΚ παραμένει αμετάβλητος, άρα δεν ενεργοποιείται κανένας περιορισμός της ΕΕ.

First, diesel can't be cut. Greece's diesel excise (€0.410/l) sits just €0.08 above the EU minimum (€0.330/l, Directive 2003/96/EC). A meaningful horizontal cut would breach the floor. Diesel is 55% of Greek road fuel consumption. A targeted refund sidesteps this entirely - the excise rate stays unchanged, so no EU constraint applies.

Δεύτερον, οι οριζόντιες μειώσεις είναι αντιστρόφως προοδευτικές. Με βάση τα στοιχεία της Έρευνας Οικογενειακών Προϋπολογισμών της Eurostat (κύμα 2020), το υψηλότερο εισοδηματικά 20% των ελληνικών νοικοκυριών απορροφά περίπου το 26% του οφέλους από μια οριζόντια μείωση του φόρου στα καύσιμα, παρότι φέρει μόλις το 6.8% του εισοδήματός του ως φορολογική επιβάρυνση από τα καύσιμα. Το χαμηλότερο 20% φέρει 17.2%. Μια ενιαία μείωση κατευθύνει τα περισσότερα χρήματα σε εκείνους που τα χρειάζονται λιγότερο.

Second, horizontal cuts are regressive. Using Eurostat Household Budget Survey data (2020 wave), the highest-income 20% of Greek households capture approximately 26% of the benefits of a flat fuel tax cut, despite bearing only 6.8% of income in fuel tax burden. The lowest-income 20% bear 17.2%. A flat cut sends the most money to those who need it least.

Τρίτον, οι οριζόντιες μειώσεις διαρρέουν προς τους τουρίστες. Ο δείκτης διαρροής μας - βασισμένος σε μηνιαίες παραδόσεις καυσίμων της Eurostat και σε στοιχεία διανυκτερεύσεων καταλυμάτων της ΕΛΣΤΑΤ - εκτιμά ότι μια οριζόντια μείωση €0.10/λτ. κατευθύνει περίπου €35 εκατ. ετησίως σε κατανάλωση καυσίμων από μη κατοίκους. Μια επιστροφή μόνο για κατοίκους αποτρέπει αυτή τη διαρροή εκ σχεδιασμού.

Third, horizontal cuts leak to tourists. Our leakage proxy - built on Eurostat monthly fuel deliveries and ELSTAT accommodation-night data - estimates that a €0.10/l horizontal cut sends approximately €35 million per year to non-resident fuel consumption. A resident-only refund avoids this by design.

IV. Τι Δεν Ισχυρίζεται η Ανάλυση

IV. What This Analysis Cannot Claim

Θέλουμε να είμαστε ακριβείς ως προς τα όρια αυτού του επιχειρήματος.

We want to be precise about the limits of this argument.

Μια μεταβίβαση από την πλευρά της ζήτησης δεν διορθώνει ένα σοκ από την πλευρά της προσφοράς. Το κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ συνιστά φυσική στενότητα πετρελαίου. Καμία επιστροφή φόρου δεν δημιουργεί περισσότερα βαρέλια. Η ζημία στο ΑΕΠ από το υψηλότερο κόστος εισροών για τις ελληνικές επιχειρήσεις - μεταφορές, γεωργία, κατασκευές, μεταποίηση - προκύπτει ανεξάρτητα από το αν τα νοικοκυριά λαμβάνουν επιστροφή. Η επιστροφή αντιμετωπίζει τον δίαυλο της ζήτησης αλλά όχι τον δίαυλο της προσφοράς. Η ελαστικότητα πετρελαίου-ΑΕΠ της ΕΚΤ αποτυπώνει και τα δύο· η δική μας επιστροφή καλύπτει ίσως το ήμισυ.

A demand-side transfer does not fix a supply-side shock. The Strait of Hormuz closure is a physical scarcity of oil. No amount of refunds creates more barrels. The GDP damage from higher input costs to Greek firms - transport, agriculture, construction, manufacturing - occurs regardless of whether households receive a refund. The refund addresses the demand channel but not the supply channel. The ECB's oil-GDP elasticity captures both; our refund addresses perhaps half.

Το προηγούμενο της Ελλάδας το 2022 είναι ενδεικτικό, όχι καταληκτικό. Το 2022, η Ελλάδα δαπάνησε €10 δισ. για στήριξη στην ενέργεια (4.8% του ΑΕΠ). Το ΑΕΠ αυξήθηκε κατά 5.1%. Ο ΟΟΣΑ εκτίμησε ότι χωρίς παρέμβαση η ανάπτυξη θα ήταν περίπου 1%. Όμως το 2022 συνέπεσε επίσης με την επανεκκίνηση μετά την πανδημία, τις εκταμιεύσεις του Ευρωπαϊκού Ταμείου Ανάκαμψης και μια τουριστική περίοδο-ρεκόρ. Δεν μπορούμε να απομονώσουμε καθαρά την επίδραση της παρέμβασης.

The 2022 Greece precedent is suggestive, not conclusive. In 2022, Greece spent €10 billion on energy support (4.8% of GDP). GDP grew 5.1%. The OECD estimated growth would have been approximately 1% without intervention. But 2022 also had post-COVID reopening, EU Recovery Fund disbursements, and a record tourism season. We cannot cleanly isolate the intervention's effect.

Το 2026 δεν είναι 2022. Το δημοσιονομικό πλαίσιο είναι πιο στενό. Το παγκόσμιο δημόσιο χρέος έχει ξεπεράσει τα $100 τρισ. Ο Kenneth Rogoff προειδοποιεί ότι «το να δανειζόμαστε κάθε φορά για να ξεπερνάμε ένα σοκ έχει φτάσει στα όριά του». Η ΕΚΤ συζητά αυξήσεις επιτοκίων. Μια δημοσιονομική παρέμβαση που ενισχύει τη ζήτηση μπορεί να λειτουργήσει αντίρροπα προς τη νομισματική πολιτική που επιχειρεί να συγκρατήσει τον πληθωρισμό.

2026 is not 2022. The fiscal context is tighter. Global public debt has surpassed $100 trillion. Kenneth Rogoff warns that "borrowing our way out every time a shock hits has reached its limits." The ECB is debating rate hikes. A fiscal intervention that adds to demand can work against monetary policy trying to contain inflation.

Σε ακραίες τιμές πετρελαίου, η επιστροφή δεν επαρκεί. Στο δυσμενέστερο σενάριο του Krugman ($372/βαρέλι), η παθητική απώλεια φόρων υπερβαίνει τα €3 δισ. και η οικονομία αντιμετωπίζει μια κρίση που καμία επιστροφή €528 εκατ. δεν μπορεί να αντιμετωπίσει. Η επιστροφή είναι εργαλείο για το εύρος $100–200. Πέρα από αυτό, η Ελλάδα χρειάζεται απάντηση κλίμακας 2022 - και τότε η δημοσιονομική αριθμητική γίνεται πραγματικά δύσκολη.

At extreme oil prices, the refund is insufficient. At Krugman's worst case ($372/bbl), the passive tax loss exceeds €3 billion and the economy faces a crisis that no €528 million refund can address. The refund is a tool for the $100–200 range. Beyond that, Greece needs a 2022-scale response - and the fiscal arithmetic becomes genuinely difficult.

Η σταδιακή επίδραση του ΑΕΠ στο πρώτο έτος είναι αβέβαιη. Η ΕΚΤ αναφέρει ότι τα σοκ στις τιμές πετρελαίου μειώνουν το ΑΕΠ «μεσοπρόθεσμα» αλλά δεν προσδιορίζει το μερίδιο του πρώτου έτους. Οι εκτιμήσεις μας χρησιμοποιούν εύρος 20–40%. Στο 20%, η απώλεια φόρων στα $105 είναι περίπου €312 εκατ. - κάτω από το κόστος της επιστροφής. Στο 40%, είναι €459 εκατ. - πάνω από αυτό. Αντίστοιχα μετατοπίζεται και το σημείο ισορροπίας: από περίπου $115 σε περίπου $100.

The year-1 GDP phasing is uncertain. The ECB reports that oil price shocks reduce GDP "in the medium term" but does not specify the year-1 share. Our estimates use a range of 20–40%. At 20%, the tax loss at $105 is approximately €312 million - below the refund cost. At 40%, it is €459 million - above it. The breakeven oil price shifts accordingly: from approximately $115 to approximately $100.

V. Η Θεσμική Συναίνεση

V. The Institutional Consensus

Το επιχείρημα υπέρ της στοχευμένης παρέμβασης δεν είναι μόνο δικό μας.

The argument for targeted intervention is not ours alone.

Και η ίδια η εκ των υστέρων ανάλυση της ΕΚΤ για την ενεργειακή κρίση του 2022 διαπίστωσε ότι «το μερίδιο των στοχευμένων μέτρων παρέμεινε πολύ χαμηλό» και ότι τα μη στοχευμένα μέτρα «συνοδεύονταν από σημαντικά υψηλότερο δημοσιονομικό κόστος».

The ECB's own retrospective analysis of the 2022 energy crisis found that "the share of targeted measures remained very low" and that untargeted measures "came with a considerably higher fiscal cost."

Μια προοδευτική, προσωρινή επιστροφή καυσίμων μόνο για κατοίκους, με εισοδηματικά κριτήρια και υλοποίηση μέσω αποδεδειγμένα λειτουργικής ψηφιακής υποδομής, είναι ακριβώς το εργαλείο που περιγράφουν αυτοί οι θεσμοί.

A progressive, resident-only, income-tested, temporary fuel refund - delivered through proven digital infrastructure - is precisely the instrument these institutions are describing.

VI. Το Συμπέρασμα

VI. The Bottom Line

Η κυβέρνηση λέει ότι δεν μπορεί να αντέξει οικονομικά μια παρέμβαση στον φόρο καυσίμων. Η αριθμητική δείχνει ότι η παρέμβαση και η αδράνεια κοστίζουν περίπου το ίδιο. Η διαφορά δεν είναι δημοσιονομική - είναι διανεμητική.

The government says it cannot afford a fuel-tax intervention. The arithmetic shows that the intervention and inaction cost approximately the same. The difference is not fiscal - it is distributional.

Υπό το καθεστώς της αδράνειας, το χαμηλότερο εισοδηματικά 20% των ελληνικών νοικοκυριών - που ήδη δαπανά το 17.2% του εισοδήματός του σε φόρους καυσίμων - απορροφά ολόκληρη την αύξηση της τιμής της αγοράς μαζί με όλους τους υπόλοιπους. Υπό την προοδευτική επιστροφή, προστατεύεται εν μέρει. Το υψηλότερο εισοδηματικά 20% απορροφά το σύνολο της αύξησης. Η πορεία του δημοσιονομικού ελλείμματος παραμένει περίπου αμετάβλητη.

Under inaction, the lowest-income 20% of Greek households - who already spend 17.2% of their income on fuel taxes - absorb the full market price increase alongside everyone else. Under the progressive refund, they are partially shielded. The highest-income 20% absorb the full increase. The government's deficit trajectory is approximately unchanged.

Η οικονομική ζημία έρχεται ούτως ή άλλως όταν το πετρέλαιο ακριβαίνει. Το πραγματικό πεδίο επιλογής του κράτους είναι η κατανομή της. Εκεί βρίσκεται η πολιτική απόφαση, και εκεί δείχνουν οι αριθμοί ότι υπάρχει χώρος παρέμβασης με σχεδόν μηδενικό καθαρό δημοσιονομικό κόστος.

Economic damage arrives regardless when oil becomes more expensive. The real area of state choice is how that damage is distributed. That is where the political decision sits, and that is where the numbers suggest there is room for intervention at close to zero net fiscal cost.