Seven years of economic policy: the cost to society

01 · Growth

Growth and convergence with Europe

Greece’s real GDP grew by 10.8% between 2019 and 2025: the country now produces more goods and services than it did before the pandemic. Measured at each year’s prices, the increase looks much larger, from €185.2 billion to €249.7 billion, because the figures capture higher prices as well as additional output. The distinction matters: higher prices make the economy look larger in euros without necessarily increasing what it produces. Eurostat, national accounts.

Starting in 2019 allows us to look beyond the shutdown and reopening of the economy. The striking growth rates after 2020 partly reflected the return of output that had temporarily been lost. By 2025, Greece had surpassed its pre-pandemic level, during a period shaped by tourism, international conditions and EU funding. The overall result reflects all these influences alongside government policy.

The gap with the rest of Europe narrowed much less. GDP per person, adjusted for price differences between countries, reached 68% of the EU average in 2025, up from 66% in 2019. Portugal stood at 81% and Spain at 92%. Greece remains well behind these two southern European economies, even before comparison with the EU’s wealthiest members. Eurostat, GDP per capita in purchasing power standards.

Such limited convergence is a serious weakness in the government’s record. Low output per person limits the scope for better pay and adequately funded public services. More people in work and higher output per hour can both help close that gap. Greece made greater progress on employment. As section 07 shows, the gains in productivity were much smaller.

02 · Public finances

Debt, surpluses and government choices

Public debt fell from 183.2% of GDP in 2019 to 145.4% in 2025, even though its value in euros rose from €339.2 billion to €363.0 billion. The value of annual output grew faster than debt, reducing its weight relative to GDP. That is a meaningful improvement in the resilience of the public finances. A lower debt-to-GDP ratio does not mean that an equivalent amount of debt has been repaid. ELSTAT, government debt.

Higher prices for domestically produced goods and services also enlarged the denominator. When the same product sells for more, it adds more euros to GDP without a corresponding increase in the quantity produced. The falling debt ratio therefore reflects this effect too. The amount of debt also changes with interest costs, primary balances and government financial transactions, including the use of cash reserves. Prices of domestic output are measured differently from consumer prices.

After the pandemic deficits, the government returned to surplus. The overall balance deducts all expenditure, including interest, from revenue. The primary balance excludes interest. The gap between the two lines in the chart represents interest spending as a share of GDP. ELSTAT, government financial accounts.

Surpluses nevertheless coexisted with unpaid bills. The European Commission records around €2.5 billion in arrears at the end of 2025, almost €1.4 billion of it owed by hospitals. Suppliers had delivered goods or services and were still waiting to be paid, putting pressure on their cash flow. This stock of arrears and the annual surplus are measured on different accounting bases; one cannot simply be subtracted from the other. European Commission, 2026 Country Report on Greece.

How resources are divided between tax cuts, public services, investment and debt repayment is a government choice. Early debt repayments can save future interest, while drawing on reserves reduces the cash buffer. Paying those who supply the state on time is part of the same responsibility. Hospitals’ accumulated arrears expose a specific limit to the fiscal improvement: better aggregate figures have yet to ensure that public bodies consistently pay their bills.

03 · Trade and external balances

Imports, exports and productive capacity

Imports bring medicines, food, fuel, machinery and components into the country. They meet household needs and supply domestic production, including businesses that export. Their growth means different things depending on what is bought and how it is used. At Econscope, we have explored this relationship between imports, living standards and production. In Greece’s case, the composition of trade reveals aspects of the economy that a debate confined to the size of the deficit misses.

The current-account balance was -2.1% of GDP in 2019, reached -10.7% in 2022 and stood at -5.5% in 2025. It covers goods, services, income and current transfers. The deficit narrowed after the energy crisis but remained larger than in 2019. Tourism receipts support the services balance without offsetting all the deficits elsewhere in Greece’s transactions with the rest of the world. ELSTAT / Bank of Greece.

In the national accounts, exports of goods and services grew by around 7.3% between 2019 and 2025 after adjusting for price changes. Imports grew much faster, by 26.1%. Both lines start from the same index value to show their different rates of growth. They do not compare amounts in euros, so the distance between them is not a measure of the trade deficit. Eurostat, national accounts.

Production materials and components, excluding fuels, accounted for a growing share of goods imports by value: 32.0% in 2019 and 34.0% in 2025. Consumer goods, excluding fuels and passenger cars, remained at around 26.9%. Consumption alone therefore does not explain the rise in imports. These shares are calculated at each year’s prices and change with both quantities and relative product prices. Eurostat, imports by use.

Capital equipment imports rose by 23.7% in real terms between 2019 and 2025, compared with 6.7% for consumer goods in the corresponding classification. Such machinery can help the firms buying it produce more and improve their products. Its eventual contribution depends on how it is used, workers’ skills and the organisation of production. Eurostat, inflation-adjusted changes in goods trade.

Exports of goods other than petroleum and petroleum products rose from €23.5 billion to €37.5 billion, an increase of 59.5% at current prices. This expansion beyond petroleum matters, but it includes both price increases and the value of imported inputs incorporated into exported products. It measures neither the growth in quantities nor the additional value created in Greece. The detailed analysis below follows exports by product category and examines services separately. Eurostat, goods exports.

Greece acquired more equipment and expanded its export sales, while overall output per hour grew only slightly. These developments do not tell us how much each imported machine contributed. To judge government policy, we also need to know how firms use that technology, whether they have the skills to make it work and whether more of them can obtain finance. And as long as the external deficit persists, the country needs dependable sources of funding to withstand less favourable international conditions.

Jobs and pay

Unemployment roughly halved, falling from 17.9% in 2019 to 8.9% in 2025, a drop of nine percentage points. This is one of the clearest improvements of the period. Greece’s rate remains above the 6% recorded in both the EU and Portugal, but has fallen below Spain’s 10.5%. Eurostat, annual unemployment.

Over the same period, a larger share of the population moved into work. Among people aged 20–64, the employment rate rose from 60.8% to 71%. That is a substantial increase, but Greece still trails the EU average and the other two southern European countries in this comparison: 76.1% in the EU, 79.6% in Portugal and 72.4% in Spain. Unemployment is lower, yet the share of people in work remains below the European average. Eurostat, employment rate.

The record on pay is weaker. In 2025, average compensation per employee was around 1.7% lower than in 2019 after adjusting for inflation. Rising employment brought an income to more people, but the recovery in average compensation after the losses of 2022–2023 had still not restored its pre-pandemic purchasing power. Eurostat, compensation per employee and Harmonised Index of Consumer Prices.

This measure of average compensation includes employers’ social contributions, so it is broader than the take-home pay an employee receives. The average also changes as the composition of the workforce changes; it does not follow the same individuals from year to year. A decline does not mean that every employee lost the same proportion of their income.

The minimum wage followed a different course. Its annual average, weighting each gross monthly rate by the number of months it applied, was around 12.3% higher in 2025 than in 2019 after inflation. That increase concerns the statutory wage floor. The corresponding change in average real compensation per employee was −1.7%.

People in Greece also spend more time at work. In 2025, actual hours worked in the main job averaged 39.6 a week, compared with 35.9 across the EU. Greece had the highest figure among its member states. The comparison covers people aged 20–64 in both full-time and part-time work, so the balance between the two affects the result. This is a snapshot of 2025; it does not establish that working hours increased from 2019. Eurostat, actual weekly working hours.

Time spent at work is time unavailable for children, rest or further education. Living standards depend on both what earnings can buy and how much time is left outside work.

Falling unemployment is therefore only part of the labour-market record. The government can point to higher employment and a higher minimum wage, but average real compensation remains below its 2019 level. With working hours already long, the weak growth in output per hour examined below makes sustained improvements in pay harder to achieve. Workers need better incomes without having to devote ever more time to their jobs.

Prices, income and inequality

Consumer prices rose by around 19.8% in total between 2019 and 2025. For food and non-alcoholic drinks, the increase reached 35.5%. Slower inflation does not restore earlier prices: as long as inflation remains positive, purchases become more expensive, just at a slower pace. Household budgets still bear the cost of the increases that came before. Eurostat, harmonised consumer price indices.

More expensive food puts greater pressure on budgets that devote a larger share to essentials. In the 2025 Household Budget Survey by ELSTAT, Greece’s statistical authority, food and non-alcoholic drinks accounted for 31.9% of spending in the bottom fifth of the distribution, compared with 13.2% in the top fifth. Households are ranked by expenditure adjusted for their size and composition, not by income. Rising food prices therefore squeeze households’ other spending to very different degrees. ELSTAT, Table 15, p. 20.

Household income did, however, grow faster than the overall price index. Annual median equivalised disposable income rose from €8,781 in 2019 to €11,700 in 2024, measured at each year’s prices. After inflation, the increase was around 14.4%. The amounts come from the 2020 and 2025 surveys respectively, which record income received in the preceding year. Eurostat, median equivalised income.

The median divides the population into two equal halves: half have less and half have more. Income is adjusted for household size and composition and includes wages, pensions, benefits and other sources, after taxes and contributions. Its increase is therefore compatible with the shortfall in average real compensation: when more members of a family work, its total income can rise even if individual pay is under pressure.

The same income does not provide everyone with the same financial security. A household that owns its home outright has different commitments from one paying rent or a mortgage. Assets and essential expenses determine how much is left to save and how easily an unexpected bill can be met. These differences disappear when the discussion is reduced to a single average or median.

Over the same income years, 2019–2024, relative poverty increased. After social transfers, 17.7% of the population had an income below 60% of the national median in the 2020 survey, rising to 19.6% in the 2025 survey. Because the threshold moves with the median, the indicator measures how many people fall well below the rest of the country’s income level. An increase does not mean that everyone below the threshold experienced a fall in real income. Eurostat, at-risk-of-poverty rate.

Nor did income inequality fall materially. The Gini coefficient moved from 31.4 to 31.6 in the same surveys; a higher figure means greater inequality. Its near stability shows that the recovery and the rise in median income did little to narrow relative income differences. Eurostat, Gini coefficient.

In the 2025 survey, 27.5% of the population was at risk of poverty or social exclusion, compared with 20.9% in the EU. Greece’s rate was below the 29% recorded in the 2019 survey, but almost unchanged from 27.4% in 2020. This comparison uses survey years: the composite indicator combines the previous year’s income, deprivation and low work intensity, with different reference periods. The two poverty indicators measure different things and do not compare exactly the same periods. Eurostat, poverty or social exclusion.

Higher median income thus coexists with almost one person in five below the relative poverty threshold and much more expensive essentials. This is where the government’s social record falls short. Benefits are already included in disposable income. The sums announced in support packages do not, by themselves, show that rising relative poverty or the pressure on stretched household budgets has been addressed.

Housing and financial independence

Apartment prices rose by around 56.4% between 2019 and 2024, while median disposable income increased by 33.2% in euros. Both changes include inflation. For existing property owners, appreciation increases the value of their assets. For would-be buyers, it raises the amount they need to save or borrow faster than median income is growing. The same market produces very different outcomes for the two groups.

A more valuable home does not automatically mean more disposable income. Even an owner who sells will face a higher price when buying another home in the same market. Someone with a second property, or family assets they can use to help their children, has different options. For a young person, access to that wealth can transform their housing prospects even on the same salary.

The official rent index rose by around 22.9% between 2019 and 2025. It measures rents actually paid, including those under existing tenancies, and therefore differs from the advertised prices someone searching for a home encounters. The chart compares rents, apartment prices and income over the common period 2019–2024, the latest for which income data are also available. Eurostat, rents actually paid and income.

In 2025, housing absorbed an average of 34.6% of disposable income, down from 38.9% in 2019. Despite the decline, the gap with the EU’s 18.9% remained wide; the corresponding shares were 16.3% in Portugal and 16% in Spain. Greece’s average brings together owners and tenants with different obligations. It does not separately capture the burden on someone renting today or buying their first home. Eurostat, housing costs as a share of income.

More than one person in four faced an especially heavy burden: in 2025, 26.4% of the population lived in a household spending more than 40% of its income on housing. The corresponding EU share was 7.7%. Greece improved from 36.2% in 2019, but the scale of the problem still restricts financial independence and life choices for a large part of society. Eurostat, housing cost overburden rate.

Government decisions influence both demand and where it is concentrated. In a paper in the Bank of Greece’s working-paper series, Karamanis, Kotsogiannis and Papapetrou examined the selective increase from €250,000 to €500,000 in the property-investment threshold for a Golden Visa residence permit. They found a smaller relative increase in declared transaction values in Attica and a shift in demand towards neighbouring areas. The timing of restrictions and the areas they cover therefore have consequences for housing. Working Paper 359, March 2026.

The Spiti mou II (“My Home II”) programme reduces the cost of financing a purchase for those able to borrow: half the loan is interest-free. It covers up to 90% of the purchase price, with a maximum loan of €190,000, subject to a bank’s assessment. Buyers must fund the rest themselves, so access depends on savings and creditworthiness. The programme helps people buy existing homes; a change of ownership does not itself add another dwelling to the housing stock. Official programme terms (in Greek).

Bringing vacant homes back to the market requires measures that increase supply. The new €500 million renovation programme was still at the preparatory stage on 20 October 2026, when its guide was published before applications for funding opened. It also covers homes that are already occupied. Completed renovations and vacant homes made available to a new household are two different outcomes. The time taken to deliver them matters to people looking for a home today. Ministerial announcement, 20 October (in Greek).

Home-purchase schemes do not resolve the housing problem for tenants who lack savings or cannot obtain a mortgage. A rent reimbursement helps with the bills, but affordable housing also depends on homes being available where the jobs are. With purchase prices outpacing median income and housing costs so burdensome, rising property values cannot be presented as a gain in prosperity for everyone. For a new buyer, the barrier has grown.

Investment and productivity

Investment in buildings, equipment and other fixed assets rose from 11.0% of GDP in 2019 to 18.0% in 2025. After the years of disinvestment during the crisis, Greece closed some of the gap with the EU, where the corresponding share was 21.5%. So far, however, higher investment has not brought a comparable improvement in output per hour that could sustain better pay. Eurostat, investment and GDP.

The largest component in 2025, at 7.2% of GDP, was machinery, equipment and weapons systems. Dwellings accounted for 3.0%, other buildings and infrastructure for 4.8%, and research, software and other intellectual property products for 3.0%. Equipment therefore includes defence spending. The dwellings category records the production of fixed assets, not resales of existing properties. The investment total brings together different uses; it does not exclusively measure the modernisation of businesses. Eurostat, fixed-asset categories.

Higher imports of capital equipment can help firms modernise production, reduce costs and develop new products. What a new machine adds to production depends on the skills of its operators, how the business is organised, and access to energy, finance and customers. The equipment may have been paid for before the benefit appears in output.

Between 2019 and 2025, output per hour worked rose by just 1.8% after adjusting for prices, while real GDP increased by 10.8%. Much of the additional output therefore came from a rise in total hours worked. Those hours include work done by people who found jobs during the period; this is not a measure of an increase in each individual’s working hours. The country produced more, but the gain in output per hour was much smaller. Eurostat, productivity.

The gap with Europe actually widened. Measured in purchasing power standards, Greece’s output per hour fell from 55.7% of the EU average in 2019 to 54.1% in 2025. Modest improvement at home was not enough to catch up with its European partners. The contrast is stark: the country is investing more, yet output per hour remains only a little above half the European average.

The shortfall is visible in research and the use of technology too. Business spending on research and development reached 0.85% of GDP in 2024, compared with 1.49% in the EU. Among the Greek firms with 10–249 people employed covered by the survey, 55.95% had a basic level of digital intensity in 2025, against 71.39% across the EU. These gaps concern firms’ ability to develop and use technology, beyond purchasing equipment. European Commission, 2026 Country Report, Annex 4.

New infrastructure can take time to deliver benefits. The aggregate productivity measure is also affected by workers moving between sectors with different levels of productivity. But the record up to 2025 is clear: a strong recovery in investment, a small increase in output per hour and a wider gap with the European average. Productivity remains a central weakness in the government’s economic record.

Banks and access to finance

At the end of 2019, non-performing loans accounted for 40.6% of loans on banks’ balance sheets. By the end of 2025, that share had fallen to 3.3%. The clean-up substantially improved the banks’ position and their capacity to lend. These percentages cover the banks themselves, without consolidation with their group subsidiaries. They describe the burden of problem loans that remain on bank balance sheets. European Commission, November 2021 report, p. 21 · Bank of Greece, May 2026 report, p. 5.

For a borrower, selling a loan and moving its servicing outside the bank does not cancel the debt. The household or business still has to repay it. Its position improves when the burden is reduced or an affordable restructuring allows it to regain financial stability. This aspect of private debt lies outside the banks’ non-performing loan ratio.

The European Central Bank (ECB) records an improvement in financing for very small firms relative to large ones. This concerns the loans observed in its bank sample. The same analysis describes firms that remain excluded because of unresolved legacy debt. Relative improvement among those who borrow therefore does not tell us how many firms sought finance and failed to obtain it. ECB, the banking recovery.

The European Investment Bank’s survey examines the problem from firms’ perspective. In 2025, 13.5% of the Greek firms it covers faced financing constraints, compared with 6.1% in the EU. The category includes rejected applications, insufficient amounts, excessive costs and firms that did not apply because they expected rejection. The finding covers firms with at least five employees; smaller businesses, which have a large presence in the Greek economy, are excluded. EIB Investment Survey 2025.

These barriers coexisted with growth in financing for non-financial companies: 13.8% in December 2024 and 11.3% in December 2025, compared with the same month a year earlier. Aggregate credit can rise through larger loans to existing customers or lending to new ones. The annual growth rate does not distinguish between the two, nor does it identify the investment projects that went unfunded. Bank of Greece, business financing.

The December rate on outstanding business loans in the up-to-one-year maturity category fell from 6.8% in 2023 to 4.4% in 2025. This category also includes loans without a fixed maturity; it does not measure the rate offered on all new loans. Lower interest costs, also influenced by ECB decisions, can ease the burden on existing borrowers, while access to a new loan still depends on approval. For a small business without the required collateral or liquidity, a lower interest rate alone does not secure access to credit. ELSTAT, interest rates. Bank of Greece, definition of the lending-rate category.

The state also affects business cash flow as a customer. The arrears discussed in the public-finances section are invoices left unpaid for more than 90 days. A supplier that has already paid for wages and materials must cover the funding gap caused by the delay. By paying late, the state forces its suppliers to finance the gap themselves. European Commission, 2026 Country Report, p. 54.

The banks have recovered, but firms do not all have equal access to finance. In the EIB survey, the share facing constraints in Greece was more than twice the EU figure. Strong growth in total lending does not establish how many new borrowers entered the system. And for suppliers awaiting payment from the state, part of the pressure comes from the government’s own delays.

Recovery funding: what was promised, and who benefits?

In its note of 23 October 2026, the Bank of Greece recorded €24.6 billion received from the Recovery and Resilience Facility (RRF): €12.9 billion in grants and €11.7 billion in loans. Meanwhile, some original commitments had been scaled back or changed in scope. EU funds were reaching the country, but for specific interventions the government was now committed to delivering less, or something different, than the original plan envisaged. Bank of Greece, funding received.

For energy renovations, the 2021 target of 105,000 homes was reduced to 69,730 in August 2026. For irrigation, the requirement to complete and bring into operation 18 projects was replaced by institutional changes to water management. In the first case, the commitment covers fewer homes; in the second, the substance of the commitment changed. Meeting revised conditions is not the same as delivering what was originally promised. Detailed comparison and official sources.

A comparative study published by the opposition party PASOK on 1 July 2026 examines these changes in commitments. It classifies 128 of the 195 measures as departing from the original objectives, including 20 removals from the plan. This is PASOK’s classification of measures, each of which may contain several projects. The specific target reductions and changes in scope presented here are established by the official annexes, including the subsequent August revision. PASOK, full study (in Greek).

Payments to final beneficiaries had reached €18.8 billion by the end of June 2026. Under the loan component, project budgets covered by signed agreements amounted to €29.2 billion on 29 May 2026. These are different stages, measured on different dates: state receipts, payments to beneficiaries and the value of an investment project are distinct amounts. Subtracting them does not yield a comparable “unspent balance”.

On 29 September 2026, the final payment requests, worth €6.75 billion, were submitted. Earlier requests for €4.55 billion were still under assessment at that point. These were applications to the EU and cannot be added to funds already received. Submitting the requests completed an administrative stage. It did not establish that the projects had been delivered or that the original commitments had been met. Greece 2.0, final payment requests (in Greek).

In the loan component, SMEs accounted for a much larger share of agreements than of project value. On 24 July 2024, they represented 166 of 330 agreements, or 50.3%, but their project budgets were close to €2 billion out of €12 billion, roughly one sixth. Projects combined RRF loans, bank lending and equity. These figures describe agreed budgets at that date, not money already paid or the final distribution in 2026. Greece 2.0, July 2024 figures (in Greek).

Missing from this distribution are the businesses that never reached an agreement. The announcement does not say how many SMEs sought financing, how many were rejected, why, or how much they needed. The EIB survey in the preceding section records broader financing barriers rather than access to the RRF specifically. For government policy, the question is who could make use of the available resources and who remained excluded.

The RRF also operates within a public-procurement system with limited competition. In 2025, only one bid was submitted in 58.2% of Greek procedures covered by the European TED/PPDS databases, compared with a median of 27% across EU countries. In those procedures, the state had no competing bids against which to compare prices and proposals. The indicator covers the wider procurement system; it is not a specific measure of RRF tenders. European Commission, p. 56.

The Western Attica suburban railway was due to be completed by the end of 2025. On 27 July 2026, the government announced that 53% of the physical works had been carried out and that the project would be financed through the National Development Programme 2026–2030, without specifying a new completion date. The project was removed from the RRF in 2026. Funding shifted to national resources after the original deadline had already been missed. Continuing the project does not erase that delay. Council, recital 4 (in Greek) · ministerial announcement (in Greek) · Ministry of Infrastructure, full text (in Greek).

01 · Ανάπτυξη

Ανάπτυξη και ευρωπαϊκή σύγκλιση

Το πραγματικό ΑΕΠ της Ελλάδας αυξήθηκε κατά 10,8% από το 2019 έως το 2025: η χώρα παράγει περισσότερα αγαθά και υπηρεσίες από όσα παρήγε πριν από την πανδημία. Σε ευρώ, η αύξηση φαίνεται πολύ μεγαλύτερη, από 185,2 σε 249,7 δισ., επειδή στην επιπλέον παραγωγή προστίθενται οι ανατιμήσεις. Για την πρόοδο της οικονομίας, επομένως, έχει σημασία πόσο αυξήθηκε η παραγωγή αφού αφαιρεθεί η επίδραση των τιμών. Eurostat, εθνικοί λογαριασμοί.

Η επιλογή του 2019 επιτρέπει να δούμε τι απέμεινε από την ανάπτυξη μετά τα κλεισίματα και την επαναλειτουργία της οικονομίας. Οι εντυπωσιακοί ρυθμοί που ακολούθησαν το 2020 περιλάμβαναν και την ανάκτηση παραγωγής που είχε προσωρινά χαθεί. Έως το 2025 η Ελλάδα είχε ξεπεράσει το προπανδημικό επίπεδο, σε μια περίοδο που επηρεάστηκε από την πορεία του τουρισμού, τη διεθνή συγκυρία και τους ευρωπαϊκούς πόρους. Το συνολικό αποτέλεσμα περιλαμβάνει όλες αυτές τις επιδράσεις μαζί με εκείνες της κυβερνητικής πολιτικής.

Η απόσταση από την υπόλοιπη Ευρώπη μειώθηκε πολύ λιγότερο. Το ΑΕΠ ανά κάτοικο, προσαρμοσμένο για τις διαφορές τιμών μεταξύ χωρών, έφθασε το 2025 στο 68% του μέσου όρου της ΕΕ, από 66% το 2019. Η Πορτογαλία βρισκόταν στο 81% και η Ισπανία στο 92%. Η υστέρηση της Ελλάδας παραμένει μεγάλη ακόμη και απέναντι στις δύο άλλες οικονομίες του ευρωπαϊκού Νότου, πέρα από την αναμενόμενη απόσταση από τις πλουσιότερες χώρες της Ένωσης. Eurostat, κατά κεφαλήν ΑΕΠ σε PPS.

Αυτή η περιορισμένη σύγκλιση είναι σοβαρή αδυναμία του κυβερνητικού απολογισμού. Η χαμηλή παραγωγή ανά κάτοικο στενεύει τα περιθώρια για καλύτερες αμοιβές και επαρκείς δημόσιες υπηρεσίες. Η μεγαλύτερη συμμετοχή του πληθυσμού στην εργασία και η αύξηση της παραγωγής ανά ώρα μπορούν να τη βελτιώσουν. Η Ελλάδα προχώρησε περισσότερο στην απασχόληση. Στην παραγωγικότητα, όπως θα δούμε στην ενότητα 07, η πρόοδος ήταν πολύ μικρότερη.

02 · Δημόσια οικονομικά

Χρέος, πλεονάσματα και δημόσιες επιλογές

Το δημόσιο χρέος υποχώρησε από 183,2% του ΑΕΠ το 2019 σε 145,4% το 2025, παρότι σε ευρώ αυξήθηκε από 339,2 σε 363,0 δισ. Η αξία της ετήσιας παραγωγής μεγάλωσε ταχύτερα από το χρέος και έτσι το βάρος του, ως ποσοστό του ΑΕΠ, μειώθηκε. Πρόκειται για ουσιαστική βελτίωση στην αντοχή των δημόσιων οικονομικών. Οι μονάδες που αφαιρέθηκαν από τον λόγο χρέους προς ΑΕΠ, όμως, δεν είναι χρήματα που αποπληρώθηκαν. ΕΛΣΤΑΤ, δημόσιο χρέος.

Στον μεγαλύτερο παρονομαστή συνέβαλαν και οι αυξημένες τιμές της εγχώριας παραγωγής. Όταν το ίδιο προϊόν πωλείται ακριβότερα, προσθέτει περισσότερα ευρώ στο ΑΕΠ χωρίς αντίστοιχη αύξηση της ποσότητας. Η πτώση του λόγου χρέους προς ΑΕΠ αντανακλά, επομένως, και αυτή την επίδραση. Το ποσό του χρέους ακολουθεί επιπλέον τους τόκους, τα πρωτογενή αποτελέσματα και τις χρηματοοικονομικές συναλλαγές του κράτους, μεταξύ αυτών τη χρήση ταμειακών διαθεσίμων. Οι τιμές της εγχώριας παραγωγής διαφέρουν από τις τιμές του καλαθιού που αγοράζουν οι καταναλωτές.

Μετά τα ελλείμματα της πανδημίας, το Δημόσιο επέστρεψε σε πλεονάσματα. Στο συνολικό ισοζύγιο αφαιρούνται από τα έσοδα όλες οι δαπάνες, μαζί με τους τόκους. Στο πρωτογενές, οι τόκοι εξαιρούνται. Η διαφορά των δύο γραμμών στο διάγραμμα αντιστοιχεί στις δαπάνες για τόκους ως ποσοστό του ΑΕΠ. ΕΛΣΤΑΤ, δημοσιονομικά αποτελέσματα.

Τα πλεονάσματα συνυπήρχαν με απλήρωτες υποχρεώσεις. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή καταγράφει ληξιπρόθεσμες οφειλές περίπου 2,5 δισ. ευρώ στο τέλος του 2025, από τις οποίες σχεδόν 1,4 δισ. αφορούσαν νοσοκομεία. Οι προμηθευτές είχαν παραδώσει αγαθά ή υπηρεσίες και περίμεναν την εξόφλησή τους, με συνέπειες για τη ρευστότητά τους. Το απόθεμα αυτών των οφειλών και το ετήσιο πλεόνασμα υπολογίζονται με διαφορετική λογιστική βάση· δεν αφαιρούμε το ένα από το άλλο. Ευρωπαϊκή Επιτροπή, έκθεση για την Ελλάδα 2026.

Η κατανομή των πόρων ανάμεσα σε φορολογικές ελαφρύνσεις, δημόσιες υπηρεσίες, επενδύσεις και αποπληρωμές είναι κυβερνητική επιλογή. Οι πρόωρες εξοφλήσεις χρέους μπορούν να εξοικονομήσουν μελλοντικούς τόκους, ενώ η χρήση διαθεσίμων μειώνει το ταμειακό απόθεμα. Στην ίδια διαχείριση ανήκει και η έγκαιρη πληρωμή όσων συναλλάσσονται με το κράτος. Οι συσσωρευμένες οφειλές των νοσοκομείων δείχνουν ένα συγκεκριμένο όριο της δημοσιονομικής βελτίωσης: τα καλύτερα συνολικά μεγέθη δεν εξασφάλισαν ακόμη συνεπή εξόφληση των υποχρεώσεων των δημόσιων υπηρεσιών.

03 · Εξωτερικός τομέας

Εισαγωγές, εξαγωγές και παραγωγικές δυνατότητες

Οι εισαγωγές φέρνουν στη χώρα φάρμακα, τρόφιμα, καύσιμα, μηχανήματα και εξαρτήματα. Καλύπτουν ανάγκες των νοικοκυριών και τροφοδοτούν την εγχώρια παραγωγή, μαζί και επιχειρήσεις που εξάγουν. Η αύξησή τους έχει λοιπόν διαφορετική σημασία ανάλογα με το τι αγοράζουμε και πώς το αξιοποιούμε. Στο Econscope έχουμε εξετάσει αυτή τη σχέση ανάμεσα στις εισαγωγές, το βιοτικό επίπεδο και την παραγωγή. Για την Ελλάδα, η σύνθεση του εμπορίου φωτίζει πλευρές της οικονομίας που χάνονται όταν η συζήτηση περιορίζεται στο ύψος του ελλείμματος.

Το ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών ήταν -2,1% του ΑΕΠ το 2019, έφθασε στο -10,7% το 2022 και διαμορφώθηκε στο -5,5% το 2025. Καταγράφει αγαθά, υπηρεσίες, εισοδήματα και τρέχουσες μεταβιβάσεις. Το έλλειμμα περιορίστηκε μετά την ενεργειακή κρίση, αλλά παρέμεινε μεγαλύτερο σε σχέση με το 2019. Οι τουριστικές εισπράξεις στηρίζουν το ισοζύγιο υπηρεσιών, χωρίς να αντισταθμίζουν το σύνολο των ελλειμμάτων στις άλλες συναλλαγές με το εξωτερικό. ΕΛΣΤΑΤ / Τράπεζα της Ελλάδος.

Στους εθνικούς λογαριασμούς, οι εξαγωγές αγαθών και υπηρεσιών αυξήθηκαν περίπου 7,3% μεταξύ 2019 και 2025, αφού αφαιρεθεί η επίδραση των τιμών. Οι εισαγωγές αυξήθηκαν πολύ περισσότερο, κατά 26,1%. Οι δύο γραμμές ξεκινούν από κοινή βάση για να φανεί ο διαφορετικός ρυθμός μεταβολής. Δεν συγκρίνουν ποσά σε ευρώ, γι’ αυτό η μεταξύ τους απόσταση δεν μετρά το εμπορικό έλλειμμα. Eurostat, εθνικοί λογαριασμοί.

Ένα μεγαλύτερο μέρος της αξίας των εισαγωγών αγαθών κατευθύνθηκε σε υλικά και εξαρτήματα παραγωγής, χωρίς καύσιμα: το μερίδιό τους ανέβηκε από 32,0% το 2019 σε 34,0% το 2025. Τα καταναλωτικά αγαθά, χωρίς καύσιμα και επιβατικά αυτοκίνητα, παρέμειναν περίπου στο 26,9%. Η άνοδος των εισαγωγών, συνεπώς, δεν εξηγείται αποκλειστικά από την κατανάλωση. Τα μερίδια υπολογίζονται στις τιμές κάθε έτους και μεταβάλλονται τόσο με τις ποσότητες όσο και με τις σχετικές τιμές των προϊόντων. Eurostat, εισαγωγές ανά χρήση.

Περισσότερος εξοπλισμός εισήχθη και σε πραγματικούς όρους. Οι εισαγωγές επενδυτικού εξοπλισμού αυξήθηκαν κατά 23,7% μεταξύ 2019 και 2025, έναντι 6,7% των καταναλωτικών αγαθών της αντίστοιχης ταξινόμησης. Τα μηχανήματα αυτά μπορούν να αυξήσουν την παραγωγή και να αναβαθμίσουν τα προϊόντα των επιχειρήσεων που τα αποκτούν. Το πόσο απέδωσαν εξαρτάται από τη χρήση τους, τις δεξιότητες των εργαζομένων και την οργάνωση της παραγωγής. Eurostat, πραγματικές μεταβολές εμπορίου αγαθών.

Οι εξαγωγές αγαθών εκτός πετρελαίου και προϊόντων του αυξήθηκαν από 23,5 σε 37,5 δισ. ευρώ, κατά 59,5% σε τρέχουσες τιμές. Η διεύρυνση πέρα από τα πετρελαιοειδή είναι σημαντική, περιλαμβάνει όμως τις ανατιμήσεις και την αξία εισαγόμενων υλικών που ενσωματώθηκαν στα εξαγόμενα προϊόντα. Το ποσοστό αυτό δεν μετρά ούτε την αύξηση των ποσοτήτων ούτε την πρόσθετη αξία που δημιουργήθηκε στην Ελλάδα. Στην εμβάθυνση ακολουθεί η πορεία ανά κατηγορία προϊόντων, μαζί με χωριστή ανάλυση των υπηρεσιών. Eurostat, εξαγωγές αγαθών.

Η Ελλάδα απέκτησε περισσότερο εξοπλισμό και διεύρυνε τις εξαγωγικές πωλήσεις της, ενώ η συνολική παραγωγή ανά ώρα αυξήθηκε λίγο. Η συνύπαρξη αυτών των εξελίξεων δεν μας λέει πόσο απέδωσε κάθε εισαγόμενο μηχάνημα. Δείχνει όμως γιατί ο κυβερνητικός απολογισμός πρέπει να φθάνει πέρα από τις αγορές εξοπλισμού: στην τεχνολογία που εφαρμόζεται, στις δεξιότητες και στην πρόσβαση περισσότερων επιχειρήσεων σε χρηματοδότηση. Και όσο παραμένει το εξωτερικό έλλειμμα, η χώρα χρειάζεται σταθερές πηγές χρηματοδότησης για να αντέχει και σε δυσμενέστερες διεθνείς συνθήκες.

Εργασία και αμοιβές

Η ανεργία μειώθηκε σχεδόν στο μισό: από 17,9% το 2019 σε 8,9% το 2025, πτώση εννέα ποσοστιαίων μονάδων. Είναι μία από τις σαφέστερες βελτιώσεις της περιόδου. Η Ελλάδα εξακολουθεί να έχει υψηλότερη ανεργία από την ΕΕ και την Πορτογαλία, που βρίσκονται στο 6%, ενώ πέρασε χαμηλότερα από την Ισπανία, με 10,5%. Eurostat, ετήσια ανεργία.

Την ίδια περίοδο, μεγαλύτερο μέρος του πληθυσμού βρέθηκε στην εργασία. Στις ηλικίες 20–64 ετών, το ποσοστό απασχόλησης αυξήθηκε από 60,8% σε 71%. Η άνοδος είναι μεγάλη, αλλά η χώρα παραμένει πίσω από τον μέσο όρο της ΕΕ και από τις άλλες δύο χώρες του Νότου: 76,1% στην ΕΕ, 79,6% στην Πορτογαλία και 72,4% στην Ισπανία. Χαμηλότερη ανεργία, επομένως, αλλά ακόμη μικρότερο ποσοστό εργαζομένων από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο. Eurostat, ποσοστό απασχόλησης.

Στις αμοιβές, η εικόνα είναι ασθενέστερη. Το 2025 η μέση αμοιβή ανά μισθωτό, αφού αφαιρεθεί η επίδραση του πληθωρισμού, ήταν περίπου 1,7% χαμηλότερη από το 2019. Η ανάκαμψη μετά τις απώλειες του 2022–2023 δεν είχε καλύψει τη διαφορά. Η αύξηση της απασχόλησης έφερε εισόδημα σε περισσότερους ανθρώπους, χωρίς η μέση αμοιβή να ξεπεράσει σε πραγματικούς όρους το επίπεδο πριν από την πανδημία. Eurostat, αμοιβή ανά μισθωτό και εναρμονισμένος δείκτης τιμών.

Στη μέση αμοιβή συνυπολογίζονται οι εργοδοτικές κοινωνικές εισφορές. Πρόκειται λοιπόν για ευρύτερο μέγεθος από τον καθαρό μισθό που καταβάλλεται στον εργαζόμενο. Επιπλέον, ο μέσος όρος αλλάζει όταν αλλάζει η σύνθεση των εργαζομένων: δεν παρακολουθεί τους ίδιους ανθρώπους από χρονιά σε χρονιά. Η μείωσή του δεν σημαίνει ότι κάθε μισθωτός έχασε το ίδιο ποσοστό από το εισόδημά του.

Ο κατώτατος μισθός ακολούθησε διαφορετική πορεία. Ο ετήσιος μέσος μικτός κατώτατος, με τις αυξήσεις να υπολογίζονται για τους μήνες που ίσχυσαν, ήταν το 2025 περίπου 12,3% υψηλότερος από το 2019 μετά την αφαίρεση του πληθωρισμού. Η άνοδος αφορά το νόμιμο κατώτατο όριο. Στη μέση πραγματική αμοιβή ανά μισθωτό, η αντίστοιχη μεταβολή ήταν −1,7%.

Οι εργαζόμενοι στην Ελλάδα αφιερώνουν επίσης περισσότερο χρόνο στη δουλειά. Το 2025 οι πραγματικές ώρες στην κύρια εργασία ήταν κατά μέσο όρο 39,6 την εβδομάδα, έναντι 35,9 στην ΕΕ. Ήταν η υψηλότερη τιμή μεταξύ των κρατών της. Η σύγκριση καλύπτει ηλικίες 20–64 ετών και περιλαμβάνει πλήρη και μερική απασχόληση, οπότε επηρεάζεται και από την αναλογία τους. Πρόκειται για την εικόνα του 2025· από αυτήν δεν προκύπτει αύξηση του χρόνου εργασίας από το 2019. Eurostat, πραγματικές εβδομαδιαίες ώρες.

Οι ώρες αυτές αφαιρούνται από τον χρόνο για τα παιδιά, την ανάπαυση, την επιμόρφωση. Για έναν εργαζόμενο, το βιοτικό επίπεδο περιλαμβάνει και αυτή την πλευρά της καθημερινότητας: πόσα μπορεί να αγοράσει με την αμοιβή του και πόσος χρόνος απομένει όταν τελειώνει η δουλειά.

Η πτώση της ανεργίας δεν αρκεί, συνεπώς, για να κλείσει ο απολογισμός της εργασίας. Η κυβέρνηση έχει να επιδείξει άνοδο της απασχόλησης και του κατώτατου μισθού, αλλά η μέση πραγματική αμοιβή παραμένει πίσω από το 2019. Με ήδη πολλές ώρες δουλειάς, η ασθενής αύξηση της παραγωγής ανά ώρα, που εξετάζεται παρακάτω, δυσκολεύει μια διαρκή άνοδο των αμοιβών. Το ζητούμενο για τον εργαζόμενο είναι καλύτερο εισόδημα χωρίς να χρειάζεται να αφιερώνει όλο και περισσότερο χρόνο στην εργασία.

Ακρίβεια, εισόδημα και ανισότητα

Από το 2019 έως το 2025 οι τιμές καταναλωτή αυξήθηκαν συνολικά κατά περίπου 19,8%. Στα τρόφιμα και στα μη αλκοολούχα ποτά η ανατίμηση έφθασε το 35,5%. Η επιβράδυνση του πληθωρισμού δεν επαναφέρει τις παλιές τιμές: όσο ο πληθωρισμός παραμένει θετικός, οι αγορές γίνονται ακριβότερες, απλώς με μικρότερη ταχύτητα. Ο οικογενειακός προϋπολογισμός συνεχίζει να πληρώνει και τις προηγούμενες αυξήσεις. Eurostat, εναρμονισμένοι δείκτες τιμών.

Το ακριβότερο φαγητό βαραίνει περισσότερο τους προϋπολογισμούς που διαθέτουν μεγαλύτερο μερίδιο στις βασικές ανάγκες. Στην Έρευνα Οικογενειακών Προϋπολογισμών του 2025, τα τρόφιμα και τα μη αλκοολούχα ποτά απορροφούσαν το 31,9% της δαπάνης στο χαμηλότερο πέμπτο της κατανομής, έναντι 13,2% στο υψηλότερο. Η κατάταξη γίνεται βάσει της δαπάνης, προσαρμοσμένης στο μέγεθος και στη σύνθεση του νοικοκυριού, και όχι βάσει του εισοδήματος. Μια ανατίμηση στο φαγητό αφήνει έτσι πολύ διαφορετικά περιθώρια για τις υπόλοιπες αγορές. ΕΛΣΤΑΤ, πίνακας 15, σ. 20.

Το εισόδημα των νοικοκυριών αυξήθηκε πάντως περισσότερο από τον γενικό δείκτη τιμών. Το ετήσιο διάμεσο ισοδύναμο διαθέσιμο εισόδημα ανέβηκε από 8.781 ευρώ το 2019 σε 11.700 ευρώ το 2024, αύξηση περίπου 14,4% μετά την αφαίρεση του πληθωρισμού. Τα ποσά προέρχονται από τις έρευνες του 2020 και του 2025 αντίστοιχα, οι οποίες καταγράφουν τα εισοδήματα του προηγούμενου έτους. Eurostat, διάμεσο ισοδύναμο εισόδημα.

Η διάμεσος είναι το ποσό που χωρίζει τον πληθυσμό στα δύο: οι μισοί βρίσκονται χαμηλότερα και οι μισοί υψηλότερα. Το εισόδημα προσαρμόζεται στο μέγεθος και στη σύνθεση της οικογένειας και περιλαμβάνει μισθούς, συντάξεις, επιδόματα και άλλες πηγές, μετά τους φόρους και τις εισφορές. Γι’ αυτό η άνοδός του συμβιβάζεται με την υστέρηση της μέσης πραγματικής αμοιβής: όταν εργάζονται περισσότεροι σε μια οικογένεια, το συνολικό της εισόδημα μπορεί να αυξάνεται ακόμη κι αν η αμοιβή του καθενός πιέζεται.

Το ίδιο εισόδημα, ωστόσο, δεν προσφέρει σε όλους την ίδια οικονομική ασφάλεια. Ένα νοικοκυριό που κατοικεί σε δικό του σπίτι χωρίς δάνειο έχει διαφορετικές υποχρεώσεις από ένα άλλο που πληρώνει ενοίκιο ή στεγαστικό δάνειο. Η περιουσία και οι αναγκαίες δαπάνες καθορίζουν πόσα απομένουν για αποταμίευση και πόσο εύκολα αντιμετωπίζεται μια έκτακτη ανάγκη. Αυτές οι διαφορές χάνονται όταν η συζήτηση περιορίζεται σε έναν μέσο όρο ή μία διάμεσο.

Για τα ίδια εισοδηματικά έτη, 2019–2024, η σχετική φτώχεια αυξήθηκε. Μετά τις κοινωνικές μεταβιβάσεις, κάτω από το 60% του εθνικού διάμεσου εισοδήματος βρισκόταν το 17,7% του πληθυσμού στην έρευνα του 2020 και το 19,6% στην έρευνα του 2025. Επειδή το όριο ακολουθεί τη διάμεσο, ο δείκτης μετρά πόσοι μένουν χαμηλά σε σχέση με το εισόδημα της υπόλοιπης χώρας. Η άνοδός του δεν σημαίνει ότι μειώθηκε το πραγματικό εισόδημα κάθε ανθρώπου κάτω από το όριο. Eurostat, κίνδυνος σχετικής φτώχειας.

Ούτε η εισοδηματική ανισότητα περιορίστηκε ουσιαστικά. Ο συντελεστής Gini μετακινήθηκε από 31,4 σε 31,6 στις ίδιες έρευνες, με την υψηλότερη τιμή να σημαίνει μεγαλύτερη ανισότητα. Η σχεδόν αμετάβλητη εικόνα του δείχνει ότι η ανάκαμψη και η αύξηση του διάμεσου εισοδήματος δεν μείωσαν αισθητά τις σχετικές εισοδηματικές διαφορές. Eurostat, Gini.

Στην έρευνα του 2025, σε κίνδυνο φτώχειας ή κοινωνικού αποκλεισμού βρισκόταν το 27,5% του πληθυσμού, έναντι 20,9% στην ΕΕ. Το ελληνικό ποσοστό ήταν χαμηλότερο από το 29% της έρευνας του 2019, αλλά σχεδόν ίδιο με το 27,4% του 2020. Εδώ η σύγκριση γίνεται με έτη έρευνας: ο σύνθετος δείκτης συνδυάζει εισόδημα προηγούμενου έτους, στέρηση και χαμηλή ένταση εργασίας, με διαφορετικές περιόδους αναφοράς. Οι δύο δείκτες δεν μετρούν το ίδιο πράγμα ούτε συγκρίνουν ακριβώς τις ίδιες περιόδους. Eurostat, φτώχεια ή κοινωνικός αποκλεισμός.

Η άνοδος του διάμεσου εισοδήματος συνυπάρχει έτσι με σχεδόν έναν στους πέντε κάτω από το σχετικό όριο φτώχειας και με βασικά αγαθά πολύ ακριβότερα. Εκεί υστερεί ο κοινωνικός απολογισμός της κυβέρνησης. Τα επιδόματα περιλαμβάνονται ήδη στο διαθέσιμο εισόδημα· οι ανακοινώσεις για το ύψος των παροχών δεν απαντούν από μόνες τους στην αύξηση της σχετικής φτώχειας και στην πίεση όσων έχουν μικρά περιθώρια δαπανών.

Στέγη και οικονομική αυτονομία

Οι τιμές των διαμερισμάτων αυξήθηκαν περίπου 56,4% μεταξύ 2019 και 2024, ενώ το διάμεσο διαθέσιμο εισόδημα ανέβηκε 33,2% σε ευρώ. Και οι δύο μεταβολές περιλαμβάνουν την επίδραση του πληθωρισμού. Για όσους έχουν ήδη ακίνητο, η ανατίμηση αυξάνει την αξία της περιουσίας τους. Για όσους θέλουν να αγοράσουν, αυξάνει το ποσό που πρέπει να αποταμιεύσουν ή να δανειστούν, ταχύτερα από την άνοδο του διάμεσου εισοδήματος. Η ίδια αγορά παράγει πολύ διαφορετικά αποτελέσματα για τις δύο πλευρές.

Η μεγαλύτερη αξία ενός σπιτιού δεν μετατρέπεται αυτομάτως σε διαθέσιμο εισόδημα. Ακόμη κι αν ο ιδιοκτήτης του πουλήσει, θα πληρώσει ακριβότερα για να αγοράσει άλλο στην ίδια αγορά. Διαφορετικά περιθώρια έχει όποιος διαθέτει δεύτερο ακίνητο ή μπορεί να βοηθήσει τα παιδιά του με οικογενειακή περιουσία. Για έναν νέο άνθρωπο, η δυνατότητα να στηριχθεί σε αυτή την περιουσία μπορεί να αλλάξει την πρόσβαση στη στέγη, ακόμη και με τον ίδιο μισθό.

Ο επίσημος δείκτης ενοικίων αυξήθηκε περίπου 22,9% από το 2019 έως το 2025. Μετρά τα καταβαλλόμενα ενοίκια, περιλαμβάνοντας και υφιστάμενες μισθώσεις, και έτσι διαφέρει από τις τιμές των αγγελιών που βλέπει κάποιος όταν αναζητεί σπίτι. Το διάγραμμα συγκρίνει ενοίκια, τιμές διαμερισμάτων και εισόδημα στο κοινό διάστημα 2019–2024, το τελευταίο για το οποίο είναι διαθέσιμα και τα εισοδήματα. Eurostat, καταβαλλόμενα ενοίκια και εισόδημα.

Το 2025 η στέγη απορροφούσε κατά μέσο όρο το 34,6% του διαθέσιμου εισοδήματος, έναντι 38,9% το 2019. Παρά τη μείωση, η απόσταση από το 18,9% της ΕΕ παρέμενε μεγάλη· στην Πορτογαλία το αντίστοιχο μερίδιο ήταν 16,3% και στην Ισπανία 16%. Στον ελληνικό μέσο όρο συνυπάρχουν ιδιοκτήτες και ενοικιαστές με διαφορετικές υποχρεώσεις. Δεν αποτυπώνει χωριστά το βάρος για εκείνον που νοικιάζει ή αγοράζει σήμερα την πρώτη του κατοικία. Eurostat, στεγαστικό κόστος ως ποσοστό εισοδήματος.

Πάνω από ένας στους τέσσερις ανθρώπους αντιμετώπιζε ιδιαίτερα μεγάλο βάρος: το 26,4% του πληθυσμού ζούσε το 2025 σε νοικοκυριό που διέθετε πάνω από το 40% του εισοδήματός του για στέγη. Στην ΕΕ το αντίστοιχο ποσοστό ήταν 7,7%. Η Ελλάδα βελτιώθηκε από το 36,2% του 2019, αλλά η έκταση του προβλήματος εξακολουθεί να περιορίζει την οικονομική αυτονομία και τις επιλογές ζωής μεγάλου μέρους της κοινωνίας. Eurostat, υπερβολική στεγαστική επιβάρυνση.

Οι κυβερνητικές επιλογές επηρεάζουν τη ζήτηση και τη γεωγραφία αυτής της αγοράς. Οι Καραμάνης, Κοτσογιάννης και Παπαπέτρου, σε μελέτη της σειράς εργασιών της Τράπεζας της Ελλάδος, εξέτασαν την επιλεκτική αύξηση του ορίου της Golden Visa από 250.000 σε 500.000 ευρώ για άδεια διαμονής μέσω επένδυσης σε ακίνητο. Βρήκαν μικρότερη σχετική άνοδο των δηλωμένων αξιών συναλλαγών στην Αττική και μετατόπιση ζήτησης προς γειτονικές περιοχές. Ο χρόνος εφαρμογής και οι περιοχές που καλύπτει ένας περιορισμός έχουν επομένως συνέπειες για τη στέγη. Μελέτη 359, Μάρτιος 2026.

Το «Σπίτι μου ΙΙ» μειώνει το κόστος χρηματοδότησης της αγοράς για όσους μπορούν να δανειστούν: το μισό δάνειο είναι άτοκο. Καλύπτεται έως το 90% της αξίας αγοράς, με ανώτατο δάνειο 190.000 ευρώ, αφού προηγηθεί τραπεζική αξιολόγηση. Το υπόλοιπο τίμημα πρέπει να καλυφθεί από ίδιους πόρους, άρα η πρόσβαση εξαρτάται από αποταμιεύσεις και πιστοληπτική ικανότητα. Το πρόγραμμα διευκολύνει την αγορά υφιστάμενων σπιτιών· η αλλαγή ιδιοκτήτη δεν προσθέτει από μόνη της άλλη κατοικία στο απόθεμα. Επίσημοι όροι προγράμματος.

Για να επιστρέψουν κλειστά σπίτια στην αγορά χρειάζονται παρεμβάσεις στην προσφορά. Η νέα δράση ανακαίνισης των 500 εκατ. ευρώ βρισκόταν ακόμη στην προετοιμασία στις 20 Οκτωβρίου 2026: τότε δημοσιεύθηκε ο οδηγός, πριν ανοίξουν οι αιτήσεις χρηματοδότησης. Επιπλέον, καλύπτει και ήδη κατοικούμενα σπίτια. Οι ολοκληρωμένες ανακαινίσεις και οι κλειστές κατοικίες που θα γίνουν διαθέσιμες σε νέο νοικοκυριό είναι δύο διαφορετικά αποτελέσματα, με χρόνο υλοποίησης που μετρά για όσους αναζητούν σπίτι σήμερα. Υπουργική ανακοίνωση, 20 Οκτωβρίου.

Για τον ενοικιαστή χωρίς αποταμιεύσεις ή δυνατότητα δανεισμού, τα μέτρα αγοράς αφήνουν άλυτο το πρόβλημα πρόσβασης. Μια επιστροφή ενοικίου ελαφρύνει τον προϋπολογισμό του, αλλά η προσιτή κατοικία εξαρτάται και από τα διαθέσιμα σπίτια στις περιοχές όπου υπάρχουν δουλειές. Με τις τιμές αγοράς να έχουν αυξηθεί ταχύτερα από το διάμεσο εισόδημα και τη στεγαστική επιβάρυνση τόσο υψηλή, η ανατίμηση της περιουσίας δεν μπορεί να παρουσιάζεται ως κέρδος ευημερίας για όλους. Για τον νέο αγοραστή, το εμπόδιο έχει μεγαλώσει.

Επενδύσεις και παραγωγικότητα

Οι επενδύσεις σε κτίρια, εξοπλισμό και άλλα πάγια αυξήθηκαν από το 11,0% του ΑΕΠ το 2019 στο 18,0% το 2025. Η Ελλάδα κάλυψε μέρος της απόστασης από την ΕΕ, όπου το αντίστοιχο ποσοστό ήταν 21,5%, έπειτα από τα χρόνια αποεπένδυσης της κρίσης. Η αύξηση των επενδύσεων, ωστόσο, δεν συνοδεύτηκε έως τώρα από ανάλογη πρόοδο στην παραγωγή ανά ώρα, η οποία θα στήριζε σταθερά καλύτερες αμοιβές. Eurostat, επενδύσεις και ΑΕΠ.

Το μεγαλύτερο από τα επιμέρους ποσά του 2025, το 7,2% του ΑΕΠ, αφορούσε μηχανήματα, εξοπλισμό και οπλικά συστήματα. Οι κατοικίες αντιστοιχούσαν στο 3,0%, τα λοιπά κτίρια και οι υποδομές στο 4,8%, ενώ έρευνα, λογισμικό και άλλα προϊόντα διανοητικής ιδιοκτησίας στο 3,0%. Στον εξοπλισμό περιλαμβάνονται επομένως και αμυντικές δαπάνες. Στις κατοικίες καταγράφεται παραγωγή παγίων, όχι οι μεταπωλήσεις υφιστάμενων ακινήτων. Το επενδυτικό σύνολο συνδυάζει διαφορετικές χρήσεις και δεν μετρά αποκλειστικά τον εκσυγχρονισμό επιχειρήσεων. Eurostat, κατηγορίες παγίων.

Οι αυξημένες εισαγωγές επενδυτικού εξοπλισμού μπορούν να βοηθήσουν τις επιχειρήσεις να ανανεώσουν την παραγωγή τους, να μειώσουν το κόστος και να αναπτύξουν νέα προϊόντα. Ένα νέο μηχάνημα, όμως, αποδίδει μαζί με τις δεξιότητες όσων το χειρίζονται, την οργάνωση της επιχείρησης και την πρόσβασή της σε ενέργεια, χρηματοδότηση και πελάτες. Η δαπάνη για τον εξοπλισμό μπορεί να έχει γίνει πριν φανεί το όφελος στην παραγωγή.

Από το 2019 έως το 2025, η παραγωγή ανά ώρα εργασίας αυξήθηκε μόλις κατά 1,8%, χωρίς την επίδραση των τιμών, ενώ το πραγματικό ΑΕΠ κατά 10,8%. Μεγάλο μέρος της πρόσθετης παραγωγής προήλθε επομένως από περισσότερες συνολικές ώρες εργασίας. Σε αυτές περιλαμβάνονται και οι ώρες των ανθρώπων που βρήκαν δουλειά στο διάστημα αυτό· δεν πρόκειται για μέτρηση αύξησης του ωραρίου κάθε εργαζομένου. Η χώρα παρήγαγε περισσότερο, αλλά η βελτίωση της απόδοσης ανά ώρα ήταν πολύ μικρότερη. Eurostat, παραγωγικότητα.

Η απόσταση από την Ευρώπη μάλιστα μεγάλωσε. Σε μονάδες αγοραστικής δύναμης, η παραγωγή ανά ώρα στην Ελλάδα υποχώρησε από το 55,7% του μέσου όρου της ΕΕ το 2019 στο 54,1% το 2025. Η μικρή βελτίωση στο εσωτερικό δεν αρκούσε για να πλησιάσει η χώρα τους εταίρους της. Αυτό είναι ουσιαστικό κενό στον κυβερνητικό απολογισμό: η χώρα επενδύει περισσότερο, αλλά η παραγωγή ανά ώρα αντιστοιχεί σε λίγο περισσότερο από το μισό του ευρωπαϊκού μέσου όρου.

Η υστέρηση είναι ορατή και στην έρευνα και στη χρήση τεχνολογίας. Οι επιχειρηματικές δαπάνες για έρευνα και ανάπτυξη έφθαναν το 0,85% του ΑΕΠ το 2024, έναντι 1,49% στην ΕΕ. Το 2025 βασικό επίπεδο χρήσης ψηφιακών τεχνολογιών είχε το 55,95% των ελληνικών επιχειρήσεων με 10–249 απασχολουμένους που καλύπτει η έρευνα, έναντι 71,39% στην ΕΕ. Τα κενά αυτά αφορούν την ικανότητα των επιχειρήσεων να αναπτύσσουν και να χρησιμοποιούν τεχνολογία, πέρα από την αγορά εξοπλισμού. Ευρωπαϊκή Επιτροπή, έκθεση 2026, παράρτημα 4.

Οι επενδύσεις σε νέες υποδομές μπορεί να αποδώσουν σε βάθος χρόνου. Τον συνολικό δείκτη επηρεάζει επίσης η μετακίνηση της εργασίας μεταξύ κλάδων με διαφορετική παραγωγικότητα. Η επίδοση που έχει ήδη καταγραφεί έως το 2025 είναι συγκεκριμένη: ισχυρή ανάκαμψη των επενδύσεων, μικρή αύξηση της παραγωγής ανά ώρα και μεγαλύτερη απόσταση από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο. Η παραγωγικότητα παραμένει έτσι βασική αδυναμία του κυβερνητικού απολογισμού.

Τράπεζες και πρόσβαση στη χρηματοδότηση

Στο τέλος του 2019, τα μη εξυπηρετούμενα, ή «κόκκινα», δάνεια αποτελούσαν το 40,6% των δανείων στους τραπεζικούς ισολογισμούς. Στο τέλος του 2025 είχαν περιοριστεί στο 3,3%. Η εξυγίανση άλλαξε σε μεγάλο βαθμό την εικόνα των τραπεζών και τη δυνατότητά τους να δανείζουν. Τα ποσοστά αφορούν τις ίδιες τις τράπεζες, χωρίς ενοποίηση με τις θυγατρικές των ομίλων τους. Περιγράφουν το βάρος των προβληματικών δανείων που παραμένουν στους ισολογισμούς τους. Ευρωπαϊκή Επιτροπή, έκθεση Νοεμβρίου 2021, σ. 21 · Τράπεζα της Ελλάδος, έκθεση Μαΐου 2026, σ. 5.

Για τον οφειλέτη, η πώληση ενός δανείου και η μεταφορά της διαχείρισής του εκτός τράπεζας δεν σημαίνουν διαγραφή του χρέους. Το νοικοκυριό ή η επιχείρηση εξακολουθεί να έχει υποχρέωση αποπληρωμής. Η δική του θέση βελτιώνεται όταν μειώνεται το βάρος της οφειλής ή συμφωνείται μια ρύθμιση που μπορεί να εξυπηρετήσει, επιτρέποντάς του να ανακτήσει οικονομική σταθερότητα. Αυτή η πλευρά του ιδιωτικού χρέους μένει έξω από το ποσοστό των κόκκινων δανείων των τραπεζών.

Η ΕΚΤ καταγράφει βελτίωση της χρηματοδότησης των πολύ μικρών επιχειρήσεων σε σχέση με εκείνη των μεγάλων. Πρόκειται για την εξέλιξη των δανείων που παρατηρούνται στο τραπεζικό δείγμα. Η ίδια ανάλυση περιγράφει επιχειρήσεις που παραμένουν αποκλεισμένες λόγω ανεπίλυτων παλιών χρεών. Η σχετική βελτίωση για όσους δανείζονται δεν δίνει επομένως τον αριθμό των επιχειρήσεων που ζητούσαν χρηματοδότηση και δεν την έλαβαν. ΕΚΤ, τραπεζική ανάκαμψη.

Η έρευνα της ΕΤΕπ αποτυπώνει το πρόβλημα από την πλευρά των επιχειρήσεων. Το 2025 περιορισμούς χρηματοδότησης αντιμετώπιζε το 13,5% των ελληνικών επιχειρήσεων που καλύπτει, έναντι 6,1% στην ΕΕ. Στην κατηγορία περιλαμβάνονται απορρίψεις αιτήσεων, ανεπαρκή ποσά, υπερβολικό κόστος και επιχειρήσεις που απέφυγαν να υποβάλουν αίτηση επειδή περίμεναν ότι θα απορριφθούν. Το εύρημα αφορά επιχειρήσεις με τουλάχιστον πέντε εργαζομένους· οι μικρότερες μονάδες, με μεγάλη παρουσία στην ελληνική οικονομία, δεν περιλαμβάνονται. ΕΤΕπ, έρευνα επενδύσεων 2025.

Τα εμπόδια αυτά συνυπήρχαν με αύξηση της χρηματοδότησης των μη χρηματοπιστωτικών επιχειρήσεων: κατά 13,8% τον Δεκέμβριο του 2024 και κατά 11,3% τον Δεκέμβριο του 2025, σε σύγκριση με τον αντίστοιχο μήνα του προηγούμενου έτους. Οι συνολικές πιστώσεις μπορεί να ενισχύονται τόσο με μεγαλύτερα δάνεια σε παλιούς πελάτες όσο και με την είσοδο νέων. Από τον ετήσιο ρυθμό αύξησης δεν διακρίνεται ποιο από τα δύο συνέβη, ούτε ποια επενδυτικά σχέδια έμειναν χωρίς χρηματοδότηση. Τράπεζα της Ελλάδος, επιχειρηματική χρηματοδότηση.

Το επιτόκιο επιχειρηματικών δανείων έως ένα έτος υποχώρησε από 6,8% τον Δεκέμβριο του 2023 σε 4,4% τον Δεκέμβριο του 2025. Η μείωση του κόστους, την οποία επηρεάζουν και οι αποφάσεις της ΕΚΤ, αφορά όσους φθάνουν στην έγκριση του δανείου. Για μια μικρή επιχείρηση που δεν διαθέτει τις απαιτούμενες εξασφαλίσεις ή ρευστότητα, το χαμηλότερο επιτόκιο δεν αρκεί για να ανοίξει την πόρτα της τράπεζας. ΕΛΣΤΑΤ, επιτόκια.

Στη ρευστότητα των επιχειρήσεων παρεμβαίνει και το κράτος ως πελάτης. Οι ληξιπρόθεσμες υποχρεώσεις που παρουσιάστηκαν στην ενότητα των δημόσιων οικονομικών αφορούν τιμολόγια που παραμένουν απλήρωτα για περισσότερες από 90 ημέρες. Ο προμηθευτής που έχει ήδη πληρώσει μισθούς και υλικά καλείται να καλύψει ο ίδιος το χρηματοδοτικό κενό της καθυστέρησης. Το Δημόσιο επιβαρύνει έτσι τη ρευστότητα των προμηθευτών του, ενώ η εξόφλησή τους αποτελεί δική του υποχρέωση. Ευρωπαϊκή Επιτροπή, έκθεση 2026, σ. 54.

Οι τράπεζες έχουν ανακάμψει, αλλά οι επιχειρήσεις δεν έχουν όλες την ίδια πρόσβαση στη χρηματοδότηση. Στην έρευνα της ΕΤΕπ, το ποσοστό όσων αντιμετώπιζαν περιορισμούς στην Ελλάδα ήταν υπερδιπλάσιο του ευρωπαϊκού. Η μεγάλη αύξηση των συνολικών δανείων δεν αρκεί για να απαντήσει πόσοι νέοι δανειολήπτες εντάχθηκαν στο σύστημα. Και για τους προμηθευτές που περιμένουν να πληρωθούν από το Δημόσιο, μέρος της πίεσης προέρχεται από τις καθυστερήσεις του ίδιου του κράτους.

Ταμείο Ανάκαμψης και κατανομή ευκαιριών

Στο σημείωμα της 23ης Οκτωβρίου 2026, η Τράπεζα της Ελλάδος κατέγραφε εισπράξεις 24,6 δισ. ευρώ από το Ταμείο Ανάκαμψης: 12,9 δισ. σε επιχορηγήσεις και 11,7 δισ. σε δάνεια. Στο μεταξύ, ορισμένες από τις αρχικές δεσμεύσεις είχαν περιοριστεί ή αλλάξει αντικείμενο. Οι ευρωπαϊκοί πόροι έφθαναν στη χώρα, αλλά σε συγκεκριμένες παρεμβάσεις η κυβέρνηση δεσμευόταν πλέον να παραδώσει λιγότερα ή διαφορετικά αποτελέσματα από εκείνα του αρχικού σχεδίου. Τράπεζα της Ελλάδος, πορεία πόρων.

Στην ενεργειακή ανακαίνιση κατοικιών, ο στόχος των 105.000 κατοικιών του 2021 μειώθηκε σε 69.730 τον Αύγουστο του 2026. Στο αρδευτικό δίκτυο, η υποχρέωση για 18 ολοκληρωμένα και λειτουργικά έργα αντικαταστάθηκε από θεσμικές αλλαγές στη διαχείριση του νερού. Στην πρώτη περίπτωση η δέσμευση αφορά λιγότερες κατοικίες· στη δεύτερη άλλαξε το ίδιο το αντικείμενο. Η εκπλήρωση των αναθεωρημένων όρων δεν ισοδυναμεί με παράδοση όσων είχαν προβλεφθεί αρχικά. Αναλυτική σύγκριση και επίσημες πηγές.

Τη μεταβολή των δεσμεύσεων εξετάζει η συγκριτική μελέτη που δημοσίευσε το ΠΑΣΟΚ την 1η Ιουλίου 2026. Η μελέτη κατατάσσει 128 από τα 195 μέτρα ως αποκλίνοντα από τους αρχικούς στόχους, περιλαμβάνοντας 20 απεντάξεις. Πρόκειται για ταξινόμηση του ΠΑΣΟΚ σε επίπεδο μέτρων, καθένα από τα οποία μπορεί να περιλαμβάνει περισσότερα έργα. Οι συγκεκριμένες μειώσεις στόχων και αλλαγές αντικειμένου που παρουσιάζονται εδώ προκύπτουν από τα επίσημα παραρτήματα, μαζί με τη μεταγενέστερη αναθεώρηση του Αυγούστου. ΠΑΣΟΚ, πλήρες κείμενο.

Οι πληρωμές προς τελικούς δικαιούχους έφθαναν τα 18,8 δισ. ευρώ στο τέλος Ιουνίου. Στο δανειακό σκέλος, οι προϋπολογισμοί σχεδίων με υπογεγραμμένες συμφωνίες ανέρχονταν σε 29,2 δισ. στις 29 Μαΐου. Πρόκειται για διαφορετικά στάδια και διαφορετικές ημερομηνίες: άλλο η είσπραξη του κράτους, άλλο η πληρωμή δικαιούχου και άλλο η αξία ενός επενδυτικού σχεδίου. Η αφαίρεση των ποσών δεν δίνει ένα συγκρίσιμο «αδιάθετο υπόλοιπο».

Στις 29 Σεπτεμβρίου 2026 υποβλήθηκαν τα τελικά αιτήματα πληρωμής, ύψους 6,75 δισ. ευρώ. Προηγούμενα αιτήματα 4,55 δισ. βρίσκονταν τότε ακόμη υπό αξιολόγηση. Τα ποσά αφορούσαν αιτήσεις προς την ΕΕ και δεν προστίθενται ως ήδη πραγματοποιημένες εισπράξεις. Η υποβολή τους έκλεινε ένα στάδιο της διαδικασίας χρηματοδότησης· η πορεία των έργων και οι αλλαγές στις υποχρεώσεις είχαν τη δική τους εξέλιξη. Ελλάδα 2.0, τελικά αιτήματα.

Στο δανειακό σκέλος, η συμμετοχή των ΜΜΕ ήταν πολύ μεγαλύτερη ως αριθμός συμφωνιών παρά ως αξία σχεδίων. Στις 24 Ιουλίου 2024 αντιστοιχούσαν σε 166 από τις 330 συμφωνίες, δηλαδή στο 50,3%, αλλά οι προϋπολογισμοί τους πλησίαζαν τα 2 δισ. ευρώ σε σύνολο 12 δισ., περίπου το ένα έκτο. Τα σχέδια συνδύαζαν δάνεια του Ταμείου, τραπεζικό δανεισμό και ίδια κεφάλαια. Τα ποσά περιγράφουν συμφωνημένους προϋπολογισμούς εκείνης της περιόδου, όχι χρήματα που είχαν καταβληθεί ούτε την τελική κατανομή του 2026. Ελλάδα 2.0, στοιχεία Ιουλίου 2024.

Από αυτή την κατανομή λείπει η εικόνα των επιχειρήσεων που δεν έφθασαν σε συμφωνία. Η ανακοίνωση δεν δείχνει πόσες ΜΜΕ ζήτησαν χρηματοδότηση, πόσες απορρίφθηκαν, για ποιους λόγους και τι ποσά είχαν ανάγκη. Η έρευνα της ΕΤΕπ στην προηγούμενη ενότητα καταγράφει ευρύτερα εμπόδια χρηματοδότησης, χωρίς να μετρά ειδικά την πρόσβαση στο Ταμείο. Για την κυβερνητική πολιτική, το ζήτημα είναι ποιοι μπορούσαν να αξιοποιήσουν τους διαθέσιμους πόρους και ποιοι έμεναν εκτός.

Το Ταμείο λειτουργεί επίσης μέσα σε ένα σύστημα δημόσιων συμβάσεων με περιορισμένο ανταγωνισμό. Το 2025 μία μόνο προσφορά υπήρχε στο 58,2% των ελληνικών διαδικασιών που καλύπτουν οι ευρωπαϊκές βάσεις TED/PPDS, έναντι διάμεσης τιμής 27% μεταξύ των χωρών της ΕΕ. Σε αυτές τις διαδικασίες το Δημόσιο δεν είχε εναλλακτικές προσφορές για να συγκρίνει τιμές και προτάσεις. Ο δείκτης καλύπτει το ευρύτερο σύστημα προμηθειών· δεν αποτελεί ειδική μέτρηση των διαγωνισμών του Ταμείου. Ευρωπαϊκή Επιτροπή, σ. 56.

Ο Προαστιακός Δυτικής Αττικής επρόκειτο να ολοκληρωθεί έως το τέλος του 2025. Στις 27 Ιουλίου 2026, η κυβέρνηση ανακοίνωσε ότι είχε εκτελεστεί το 53% του φυσικού αντικειμένου και ότι το έργο θα χρηματοδοτούνταν από το Εθνικό Πρόγραμμα Ανάπτυξης 2026–2030, χωρίς συγκεκριμένη νέα ημερομηνία παράδοσης. Το έργο αφαιρέθηκε από το Ταμείο Ανάκαμψης το 2026. Η χρηματοδότηση μεταφέρθηκε σε εθνικούς πόρους, ενώ η αρχική προθεσμία είχε ήδη χαθεί. Η συνέχιση του έργου δεν καλύπτει αυτή την καθυστέρηση. Συμβούλιο, αιτιολογική σκέψη 4 · υπουργική ανακοίνωση · Υπουργείο Υποδομών, πλήρες κείμενο.